Shared Leadership M/V

Vaders en moeders werken samen in de economische eenheid van het gezin. Kan dat een voorbeeld zijn van gedeeld leiderschap tussen man en vrouw? Belangrijk daarbij is 'managing the sexual relationship'.

‘Willem-Alexander wordt onze nieuwe koning, maar wat ben ik blij dat Maxima zijn vrouw is’, zei Wim Kok op de dag dat Beatrix haar aftreden aankondigde. We hebben best vertrouwen in Willem-Alexander, maar vooral omdat hij het samen met Maxima zal doen, is de gedachte. We kennen vele voorbeelden van leiderschap door een paar. Denk aan Hillary en Bill Clinton. En ook Barack en Michelle Obama vullen elkaar aan in het leiderschap. Shared Leadership m/v gaat uit van een man-vrouw paar dat samen aan de top van een organisatie staat. Dat hoeft natuurlijk niet altijd een echtpaar te zijn. Er zijn wel belangrijke aandachtspunten.

De held aan de top is achterhaald
Shared Leadership is een relationele benadering van leiderschap. Dit verschilt radicaal van de visie op leiderschap waarbij de capabele held op eenzame hoogte aan de top van de piramide staat. Die vanuit een almachtige visie zijn strategie uitrolt via ‘control and command’. Het idee van de held aan de top is achterhaald. In de toenemende complexiteit van organisaties komen de grenzen van het piramidemodel in zicht. Geen enkele baas kan alles overzien. Onder het topje van de ijsberg waar de zichtbare leider op staat, bevindt zich een levend systeem van relaties, netwerken van invloed, met wederzijdse afhankelijkheid. Zij houden de leider in stand, óf halen hem neer. De figuur aan de top is volkomen afhankelijk van zijn secondanten.

Gedeeld leiderschap, wat is het voordeel?
Een voorbeeld van een organisatie die is overgegaan op gedeeld leiderschap is de PvdA. Wim Kok, Wouter Bos, en ook Job Cohen stonden op eenzame hoogten. Samson besefte dat het anders moest en ging een gedurfd experiment aan. De macht is nu verdeeld over vier sociaal democraten: Hans Spekman, Jeroen Dijsselbloem, Lodewijk Asscher en Diederik Samson. Vier mannen die de dienst uitmaken in de PvdA. Inderdaad; vier mannen.
Man-vrouw duo’s aan de top van organisaties zie je nog weinig. Het zou een natuurlijke oplossing kunnen zijn voor het gebrek aan vrouwen in de top.
Wat zijn de voordelen van dit gedeelde m/v leiderschap voor organisaties? En waarom zien we het weinig?

Industriële revolutie
Voor de industriële revolutie was het heel gebruikelijk dat man en vrouw samen een onderneming runden. Zij hadden beide hun bijdrage aan gezin én bedrijf, dat meestal aan huis was georganiseerd (een winkel, een ambacht). Dieuwke Begemann (www.begemannconsultancy.nl) stelt dat man en vrouw elkaar zijn kwijtgeraakt toen de man naar de fabriek of kantoor ging en de vrouw het privédomein alleen ging bestieren. Inmiddels keren de vaders gelukkig terug naar het privédomein, en hebben vrouwen hun opmars gemaakt in het publieke domein. De integratie in beide domeinen is echter nog niet voltooid. De huidige opdracht voor organisaties (én gezinnen) is om mannelijkheid en vrouwelijkheid weer met elkaar te herenigen.

Mannelijke en vrouwelijke kwaliteiten houden elkaar in balans
Een voordeel van m/v leiderschap aan de top is dat de verbinding tussen masculiene en feminiene kwaliteiten vorm krijgt op het hoogste niveau. Masculiene kwaliteiten zijn geassocieerd met besluitvaardigheid, ratio, doelgerichtheid, korte termijn focus en competitief gedrag. Feminiene kwaliteiten worden geassocieerd met empathie, verbinding, samenwerken en lange termijn focus. Beide soorten kwaliteiten zijn nodig in organisaties. Terwijl veel organisaties nog functioneren volgens de mannelijke maatstaven, is er maatschappelijke roep om meer feminiene kwaliteiten vanwege het belang van nieuwe waarden als empathie, duurzaamheid en lange termijn resultaten. Er is de roep om herstel van de balans.

Niet gemakkelijk
Ondanks die roep om meer vrouwelijk leiderschap, is het voor vrouwen niet gemakkelijk zich hoger in de hiërarchie staande te houden. Een vrouw die zich heel vrouwelijk blijft gedragen, wordt niet serieus genomen. Een vrouw die zich als een man gaat gedragen, roept onmiddellijk weerstand op. Ze wordt ervaren als bitchy, niet authentiek, een manwijf. De vraag is hoe feminiene waarden hun weg terug in organisaties kunnen vinden, zonder dat individuele vrouwen zich in een onmogelijke positie gedreven weten.

Als een tango
Een man en een vrouw samen als leider: het voordeel is dat beide hun sterke kant kunnen inzetten, vertrouwend op het tegenwicht van de ander. De vrouw hoeft zich niet als man voor te doen, maar mag haar vrouwelijke (én mannelijke) kant de ruimte geven. De man hoeft zich in de tango met een sterke vrouwelijke partner niet in te houden. Hij mag voluit leiden want hij krijgt tegendruk en laat zijn volgende stap afhangen van haar input. Ze volgen en leiden afwisselend. De spanning tussen de beide soorten kwaliteiten geeft creativiteit en spetterend vuurwerk in dansend leiderschap.

Omgaan met verschil
Een man-vrouw paar aan de top van een organisatie kan een rolmodel zijn voor omgaan met verschil. De top heeft hiermee een kans een voorbeeld te zijn voor haar eigen organisatie als zij laat zien hoe verschillende kwaliteiten samenwerken. Waarom daar een man-vrouw combinatie voor nodig is? Man-man of vrouw-vrouw combinaties dragen immers ook verschillende kwaliteiten in zich? Het voordeel van een man-vrouw combinatie is dat het verschil in sekse het mogelijk maakt om ook andere verschillen toe te laten en te benutten. De creatieve spanning die van nature aanwezig is op het seksuele niveau, is een katalysator om complementaire eigenschappen in te zetten. Man-man combinaties hebben als valkuil het patroon van tegen elkaar opbieden. Vrouw-vrouw combinaties kunnen doordraven in juist het omgekeerde; het wegmaken van verschillen.

Modern duo
Heel Nederland viel voor Maxima toen zij bij de verloving zei ‘hij was een beetje dom’ (naar aanleiding van Willlem-Alexander’s uitspraken over vader Zorreguieta). Dat was niet alleen vanwege haar schattige accent en olijke blik. Zij zette iets recht naar het volk, en hij liet dat toe. De humor gaf aan dat ze er samen over gereflecteerd hadden. Dat je van mening kunt verschillen, ook aan de top. Dat je daarvan kunt leren en het daarover kunt hebben. Nederland voelde zich gezien door het paar. We vielen niet alleen collectief voor Maxima, maar kregen ook respect voor de relatie van dit moderne duo.

‘Managing the sexual relations’
Bij samenwerking tussen man en vrouw speelt altijd de vraag hoe de seksuele verhoudingen liggen. Een subtiel spel op het niveau van de betrekkingen dat we zelden bespreekbaar maken, maar dat wel degelijk een rol speelt. Hoe verhouden we ons tot elkaar als man en vrouw? Gaan we met elkaar om als broer en zus? Is de moeder-zoon relatie metaforisch? Of benutten we de erotische spanning constructief door gebruik te maken van onze mannelijke en vrouwelijke charmes? Elke (impliciete) definiëring van de man-vrouw relatie kan werkbaar zijn, mits beide partijen zich er senang bij voelen. Anders heeft de werkrelatie geen toekomst.

Oudere vrouw, jongere man
Stel een ervaren vrouwelijke bestuurder van 55 leidt een organisatie samen met een man van 38. Zij brengt wijsheid en beschouwing, hij snelheid en vernieuwing. Zij kunnen elkaar schaamteloos corrigeren en aanvullen als beiden zich kunnen vinden in een moeder-zoon achtige verhouding. Hij accepteert haar wijze adviezen, zij heeft respect voor zijn jongensachtige aanjaging en geeft hem de ruimte. De valkuil van dit duo is dat hij zich gecontroleerd en betutteld gaat voelen door haar meekijkende blik terwijl zij hem onvoldoende vertrouwt in zijn initiatieven. In dat geval werkt de moeder-zoon dynamiek juist contraproductief omdat hij zich niet senang voelt bij de positionering van ‘de jongeling’.

Jongere vrouw, oudere man
Jonge vrouwen hebben in het begin van hun carrières vaak baat bij een vader-dochter definiëring van de relatie met mannen. Een ervaren manager treedt op als mentor van het jonge talent. Zij kan razend goed en ambitieus zijn zonder hem te bruskeren; hij floreert als trotse en wijze ‘vader’ die haar begeleidt in haar ontwikkeling. Het lost het dilemma van het ‘managen van de seksuele relatie’ elegant op. Totdat ze aanvoelt dat het niet meer klopt om het meisje te zijn. Ze krijgt steeds vaker in haar omgeving te horen dat ze meer senioriteit moet uitstralen. Dan wordt het tijd dat de dochter ‘uit huis’ gaat.

Lastige fase
Mijn stelling is dat jonge vrouwen en oudere vrouwen in de relatie met mannen relatief makkelijk hun positie vinden. De fase daartussen is lastig, de leeftijd tussen de 35 en 45 jaar. Dit is ook precies de periode dat vrouwen massaal afhaken in hun doorgroei naar leidinggevende posities. De gedachte is vaak dat dat komt door de levensfase met jongere kinderen, of gebrek aan ambitie. Ik geloof echter dat de ingewikkelde ‘seksuele relatie’ in deze fase een grotere invloed heeft op het ontbreken van vrouwen in management. 

Gelijkwaardigheid
In deze fase is zij er aan toe het meisjes imago achter zich te laten en op gelijkwaardig niveau haar positie in te nemen. Eigenlijk is haar vraag hoe zij als volwassen vrouw een relatie aan gaat met de volwassen mannen op de apenrots.  Voor mannen is op datzelfde moment de vraag hoe zij een vrouw tot hun gilde toelaten. Het betekent iets in de relatie naar de andere mannen; het spel verandert. Sommige humor kan niet meer. ‘Ze moet niet de baas gaan spelen’ zei een topbestuurder laatst toen ik hem vroeg wat voor vrouwelijke leider hij naast zich zou accepteren. ‘Ik moet haar aantrekkelijk vinden, anders werkt het niet’ zei een andere man.

Two to tango
Beiden ervaren dilemma’s in het vinden van hun positie ten opzichte van elkaar. De erotiek (of het ontbreken daarvan) van de man-vrouw spanning is daar onderdeel van. Die erotiek toelaten en constructief inzetten is een kunst omdat het vraagt om relationele gevoeligheid. Dat is een kwetsbaar en spannend proces, en juist daarom zo ingewikkeld. ‘It takes two to tango’ is het gezegde. Man en vrouw, mannelijkheid en vrouwelijkheid hebben elkaar nodig om tot een goed resultaat, een mooie dans te komen. Dat gaat niet als één van beide kwaliteiten domineert. Gelijkwaardigheid en onderlinge afhankelijkheid is de basis van de samenwerking.

Gelijkwaardige positionering
De gedachte van Shared Leadership m/v is dat man en vrouw als leidinggevend duo benoemd worden aan de top van een organisatie(-onderdeel). Cruciaal daarbij is dat zij samen worden afgerekend op hetzelfde resultaat. Dit geeft van meet af aan een gelijkwaardige positionering en geeft ‘mannelijkheid’ en ‘vrouwelijkheid’ de kans elkaar terug te vinden in organisaties.

Conclusie
Gedeeld leiderschap door man en vrouw aan de top heeft een aantal grote voordelen. De mix van kwaliteiten en de dynamiek in de samenwerking kan een rolmodel zijn voor de organisatie en daarbuiten. Maar een man en een vrouw samen aan de macht draagt ook een precair vraagstuk in zich. Hoe verhouden zij zich tot elkaar? Het is van belang dat beiden zich sterk in positie voelen. Dat vraagt om creativiteit en behendigheid, maar vooral om gelijkwaardigheid.

Door: Anja de Boer, senior coach en trainer bij de Baak.


  Omschrijving Profiel Duur Investering