Shared Leadership M/V

Whitepaper


Vaders en moeders werken samen in de economische eenheid van het gezin. Kan dat een voorbeeld zijn van natuurlijk leiderschap in organisaties? In gezamenlijke verantwoordelijkheid, met gedeeld leiderschap tussen man en vrouw? Belangrijk topic daarbij is wel: 'managing the sexual relationship'.


‘Willem-Alexander wordt onze nieuwe koning, maar wat ben ik blij dat Maxima zijn vrouw is’, zei Wim Kok op de dag dat Beatrix haar aftreden aankondigde.

We hebben best vertrouwen in Willem-Alexander, maar vooral omdat hij het samen met Maxima zal doen is de gedachte. En zo kennen we natuurlijk vele voorbeelden van leiderschap door een paar. Denk aan Hillary en Bill Clinton. En ook Barack en Michelle Obama vullen elkaar aan in het leiderschap. Shared Leadership m/v gaat uit van een man-vrouw paar dat samen aan de top van een organisatie staat. Dat hoeft natuurlijk niet altijd een echtpaar te zijn. Er zijn wel belangrijke aandachtspunten.

De held aan de top is achterhaald
Shared Leadership is een relationele benadering van leiderschap. Leiderschap wordt uitgeoefend in gezamenlijkheid, door groepen mensen die elkaar in positie brengen en beïnvloeden. Dit verschilt radicaal van de visie op leiderschap als de capabele held die op eenzame hoogte aan de top van de piramide staat. Die vanuit een almachtige visie zijn strategie uitrolt via ‘control and command’. In de toenemende complexiteit van organisaties komen de grenzen van het piramidemodel in zicht. Geen enkele baas kan alles overzien. Het idee van de held aan de top is achterhaald. Daarmee wordt de focus op individuele leiderschapskwaliteiten ook minder relevant. Onder het topje van de ijsberg waar de zichtbare leider op staat, bevindt zich een levend systeem van relaties, netwerken van invloed, met wederzijdse afhankelijkheid. Zij houden de leider in stand, óf halen hem neer. De figuur aan de top is volkomen afhankelijk van zijn secondanten.

Gedeeld leiderschap, wat is het voordeel?
Een voorbeeld van een organisatie die is overgegaan op gedeeld leiderschap is de PvdA. Wim Kok, Wouter Bos, en ook Job Cohen stonden op eenzame hoogten. Samson besefte dat het anders moest en ging een gedurfd experiment aan. De macht is nu verdeeld over vier sociaal democraten: Hans Spekman, Jeroen Dijsselbloem, Lodewijk Asscher en Diederik Samson. Vier mannen die de dienst uitmaken in de PvdA. Inderdaad; vier mannen.
Man-vrouw duo’s aan de top van organisaties is een vorm die nog weinig gezien wordt. Het zou een natuurlijke oplossing kunnen zijn voor het gebrek aan vrouwen in de top.
Wat zijn de voordelen van dit gedeelde m/v leiderschap voor organisaties? En waarom zien we het weinig?

Industriële revolutie
In onze geschiedenis hebben we veel ervaring met gedeeld leiderschap tussen man en vrouw. Voor de industriële revolutie was het heel gebruikelijk dat man en vrouw samen een onderneming runden. Zij hadden beide hun bijdrage aan gezin én bedrijf, dat meestal aan huis was georganiseerd (een winkel, een ambacht). Dieuwke Begemann (www.begemannconsultancy.nl Kijk bij Artikel: Female and Shared Leadership) stelt dat man en vrouw elkaar zijn kwijtgeraakt toen de man naar de fabriek en later naar het kantoor ging, en de vrouw het privé domein alleen ging bestieren. Er volgde een lange periode van gescheiden werelden waarin organisaties werden gedomineerd door mannelijke waarden, en het privédomein door vrouwelijke waarden. Inmiddels keren de vaders gelukkig terug naar het privédomein, en hebben vrouwen hun opmars gemaakt in het publieke domein. De integratie in beide domeinen is echter nog niet voltooid. De huidige opdracht voor organisaties (én gezinnen) is om mannelijkheid en vrouwelijkheid weer met elkaar te herenigen.

Mannelijke en vrouwelijke kwaliteiten houden elkaar in balans
Een voordeel van m/v leiderschap aan de top is dat de verbinding tussen masculiene en feminiene kwaliteiten vorm krijgt op het hoogste niveau. Masculiene kwaliteiten zijn geassocieerd met besluitvaardigheid, ratio, doelgerichtheid, korte termijn focus en competitief gedrag. Feminiene kwaliteiten worden geassocieerd met empathie, verbinding, samenwerken en lange termijn focus. Beide soorten kwaliteiten zijn nodig in organisaties. Net als ying en yang vormen zij samen een gesloten cirkel; ze houden elkaar in balans.
Terwijl veel organisaties nog functioneren volgens de mannelijke maatstaven, is er maatschappelijke roep om meer feminiene kwaliteiten vanwege het belang van nieuwe waarden als empathie, duurzaamheid en lange termijn resultaten. Er is de roep om herstel van de balans.
Ondanks die roep om meer vrouwelijk leiderschap, is het voor vrouwen niet gemakkelijk zich staande te houden naarmate ze hoger in de hiërarchie komen. Een vrouw die zich heel vrouwelijk blijft gedragen, krijgt de kippen en hanen niet in het gareel. Zij wordt niet serieus genomen. Als een vrouw zich echter als een man gaat gedragen op de apenrots, roept dat onmiddellijk weerstand op. Ze wordt ervaren als bitchy, niet authentiek, een manwijf.
De vraag is hoe feminiene waarden hun weg terug in organisaties kunnen vinden, zonder dat individuele vrouwen zich in een onmogelijke positie gedreven weten.

Als een Tango
Een man en een vrouw samen als leider zou een interessante nieuwe vorm kunnen zijn die past bij de behoeften van deze tijd. Het voordeel is dat beide hun sterke kant kunnen inzetten, vertrouwend op het tegenwicht van de ander. De vrouw hoeft zich niet als man voor te doen, maar mag haar vrouwelijke (én mannelijke) kant de ruimte geven. De man hoeft zich in de tango met een sterke vrouwelijke partner niet in te houden. Hij mag voluit leiden want hij krijgt tegendruk en laat zijn volgende stap afhangen van haar input. Ze volgen en leiden afwisselend. De spanning tussen de beide soorten kwaliteiten geeft creativiteit en spetterend vuurwerk in dansend leiderschap.

Omgaan met verschil
Een tweede voordeel van een man-vrouw paar aan de top van een organisatie is dat zij een rolmodel kunnen zijn voor omgaan met verschil. Net zoals een vader en een moeder kunnen laten zien dat je ruzie maakt, maar dat ook weer kunt herstellen, kan ook de top van een organisatie laten zien hoe zij zich wederzijds door elkaar laten beïnvloeden. Hoe beter de relatie, hoe meer verschil van mening de relatie kan verdragen. De top heeft hiermee een kans een voorbeeld te zijn voor haar eigen organisatie als zij laat zien hoe verschillende kwaliteiten samenwerken.
Een veelgestelde vraag op dit punt is waarom daar een man-vrouw combinatie voor nodig is. Man-man of vrouw-vrouw combinaties dragen immers ook verschillende kwaliteiten in zich. Dat is natuurlijk waar. Het voordeel van een man-vrouw combinatie is dat het verschil in sekse faciliteert om ook andere verschillen toe te laten en te benutten. De creatieve spanning die van nature aanwezig is op het seksuele niveau, is een katalysator om complementaire eigenschappen in te zetten. Man-man combinaties hebben als valkuil het patroon van tegen elkaar opbieden. Vrouw-vrouw combinaties kunnen doordraven in juist het omgekeerde; het wegmaken van verschillen.

Modern Duo
Heel Nederland viel voor Maxima toen zij bij de verloving zei ‘hij was een beetje dom’ (naar aanleiding van Willlem-Alexander’s uitspraken over vader Zorrequieta). Dat was niet alleen vanwege haar schattige accent en olijke blik. Zij zette iets recht naar het volk, en hij liet dat toe. De humor gaf aan dat ze er samen over gereflecteerd hadden. Dat je van mening kunt verschillen, ook aan de top. Dat je daarvan kunt leren en het daarover kunt hebben. Nederland voelde zich gezien door het paar. We vielen niet alleen collectief voor Maxima, maar kregen ook respect voor de relatie van dit moderne duo.

‘Managing the sexual relations’
Man en vrouw samen is ook ingewikkeld. Niet voor niets zien we weinig man-vrouw duo’s aan de top van organisaties. Bij samenwerking tussen man en vrouw speelt immers altijd de vraag hoe de seksuele verhoudingen liggen. Een subtiel spel op het niveau van de betrekkingen dat we zelden bespreekbaar maken, maar dat wel degelijk een rol speelt.
Met seksuele verhoudingen bedoel ik hier: hoe verhouden we ons tot elkaar als man en vrouw? Gaan we met elkaar om als broer en zus? Is de moeder-zoon relatie metaforisch? Of weten we de erotische spanning constructief te benutten door gebruik te maken van onze mannelijke en vrouwelijke charmes? Elke (impliciete) definiëring van de man-vrouw relatie kan werkbaar zijn, mits beide partijen zich er senang bij voelen. Anders heeft de werkrelatie geen toekomst.

Een paar voorbeelden.
Stel een ervaren vrouwelijke bestuurder van 55 leidt een organisatie samen met een man van 38. Zij brengt wijsheid en beschouwing, hij snelheid en vernieuwing. Zij kunnen elkaar schaamteloos corrigeren en aanvullen als beiden zich kunnen vinden in een moeder-zoon achtige verhouding. Hij accepteert haar wijze adviezen, zij heeft respect voor zijn jongensachtige aanjaging en geeft hem de ruimte. De valkuil van dit duo is dat hij zich gecontroleerd en betutteld gaat voelen door haar meekijkende blik terwijl zij hem onvoldoende vertrouwt in zijn initiatieven. In dat geval werkt de moeder-zoon dynamiek juist contraproductief omdat hij zich niet senang voelt bij de positionering van ‘de jongeling’.

Andersom is ook interessant: een jonge vrouw die samenwerkt met een grijzende man. Jonge vrouwen hebben in het begin van hun carrières vaak baat bij een vader-dochter definiëring van de relatie met mannen. Een ervaren manager treedt op als mentor van het jonge talent. Zij kan razend goed en ambitieus zijn zonder hem te bruuskeren; hij floreert als trotse en wijze ‘vader’ die haar begeleidt in haar ontwikkeling. Het is een veilige en acceptabele positie om in te functioneren voor man en vrouw; het lost het dilemma van het ‘managen van de seksuele relatie’ elegant op. Totdat ze aanvoelt dat het niet meer klopt om het meisje te zijn. Ze krijgt steeds vaker in haar omgeving te horen dat ze meer senioriteit moet uitstralen. Dan wordt het tijd dat de dochter ‘uit huis’ gaat.

Lastige fase
Mijn stelling is dat jonge vrouwen en oudere vrouwen in de relatie met mannen relatief makkelijk hun positie vinden; de archetypische ‘dochter’ of de ‘wijze moeder’ is een positionering die voor man én vrouw ontspannen en duidelijk is.
De fase daartussen is lastig. Die valt meestal samen met de leeftijd tussen de vijfendertig en vijfenveertig jaar. Dit is ook precies de periode dat vrouwen massaal afhaken in hun doorgroei naar leidinggevende posities. De gedachte is vaak dat dat komt door de levensfase met jongere kinderen, of gebrek aan ambitie. Ik geloof echter dat de ingewikkelde ‘seksuele relatie’ in deze fase een grotere invloed heeft op het ontbreken van vrouwen in management. Waarom is dit nieuwe gebied, tussen ‘dochter’ en ‘wijze vrouw’, ingewikkeld?

Gelijkwaardigheid
In deze fase is zij er aan toe het meisjes imago achter zich te laten en op gelijkwaardig niveau haar positie in te nemen. Eigenlijk is haar vraag hoe zij als volwassen vrouw een relatie aan gaat met de volwassen mannen op de apenrots. ‘Hoe ben ik krachtig, zonder de bitch te worden? Hoe doe ik mee in het spel zonder mijzelf te verliezen?’ geven veel vrouwen hier aan als kopzorg.
Voor mannen is op datzelfde moment de vraag hoe zij een vrouw tot hun gilde toelaten. Het betekent iets in de relatie naar de andere mannen; het spel verandert. Sommige humor kan niet meer. ‘Ze moet niet de baas gaan spelen’ zei een topbestuurder laatst toen ik hem vroeg wat voor vrouwelijke leider hij naast zich zou accepteren. ‘Ik moet haar aantrekkelijk vinden, anders werkt het niet’ zei een andere man. Beide ervaren dilemma’s in het vinden van hun positie ten opzichte van elkaar. De erotiek (of het ontbreken daarvan) van de man-vrouw spanning is daar onderdeel van. Die erotiek toelaten en constructief inzetten is een kunst omdat het vraagt om relationele gevoeligheid. Dat is een kwetsbaar en spannend proces, en juist daarom zo ingewikkeld. ‘It takes two to tango’ is het gezegde. Man en vrouw, mannelijkheid en vrouwelijkheid hebben elkaar nodig om tot een goed resultaat, een mooie dans te komen. Dat gaat niet als één van beide kwaliteiten domineert. Gelijkwaardigheid en onderlinge afhankelijkheid is de basis van de samenwerking.

De gedachte van Shared Leadership m/v is dat man en vrouw als leidinggevend duo benoemd worden aan de top van een organisatie(-onderdeel). Cruciaal daarbij is dat zij samen worden afgerekend op hetzelfde resultaat. Dit geeft van meet af aan een gelijkwaardige positionering en geeft ‘mannelijkheid’ en ‘vrouwelijkheid’ de kans elkaar terug te vinden in organisaties.

Echtparen aan de leiding
In de succesvolle voorbeelden van Shared Leadership m/v die ik hier genoemd heb, gaat het om echtparen, en dat is niet toevallig. Bij echtparen is het duidelijk hoe de seksuele relatie is gedefinieerd. Dat geeft rust.
Bij Maxima werkt haar positie als ‘de vrouw van’ zelfs enorm in haar voordeel. Vanuit haar machtige positie kan ze veel invloed uitoefenen, maar omdat ze ‘de vrouw van‘ is, gaat dit in de beeldvorming niet ten koste van haar vrouwelijkheid. Zij is een van de weinige vrouwen in een toppositie die ambitieus en vrouwelijk tegelijk kan blijven. Door haar positie naast de koning is ze niet bedreigend en heeft ze geheel volgens het stereotype haar plek. Zelfs het tonen van haar moederschap gaat niet ten koste van haar professionaliteit.

Voor Claus was het een stuk moeilijker om als ‘de man van’ zijn positie te vinden. En dat had niets te maken met de relatie tussen Beatrix en Claus, want die was even sprankelend als die tussen de nieuwe koning en koningin. Claus moest een niet-stereotype positie innemen als man. Hij stond in de schaduw van zijn vrouw.

Conclusie
Gedeeld leiderschap door man en vrouw aan de top heeft een aantal grote voordelen. De mix van kwaliteiten en de dynamiek in de samenwerking kan een rolmodel zijn voor de organisatie en daarbuiten. Maar een man en een vrouw samen aan de macht draagt ook een precair vraagstuk in zich. Hoe verhouden zij zich tot elkaar? Het is van belang dat beiden zich sterk in positie voelen. Dat vraagt om creativiteit en behendigheid, maar vooral om gelijkwaardigheid.


Anja de Boer
senior coach en trainer bij de Baak a.deboer@debaak.nl

Wij verzorgen workshops over het thema Man/Vrouw binnen bedrijven. Daarnaast coachen we leiderschapsduo's op het verbeteren van hun onderlinge samenwerking. Ben je hierin geïnteresseerd? Kijk op: www.debaak.nl/baakmv  

Vele mensen vragen ons om voorbeelden. Weet jij een mooi voorbeeld? Mail het aan a.deboer@debaak.nl

Deel dit artikel als je het interessant vindt...




 


Reactie plaatsen

Reacties

  • vr 21 jun 2013, 10:07 patty kruiswijk
    Heel goed stuk A. Bravo! Wil op een ander moment graag eens met je van gedachten wisselen hierover. Aanvullingen zijn denkbaar. Hartelijks Patty
  • vr 21 jun 2013, 10:25 Machteld Stakelbeek
    Mooi artikel, Anja! Shared Leadership, thuis, op de werkvloer en aan de top, vraagt om grote 'relatie intelligentie' van mannen en vrouwen.
  • vr 21 jun 2013, 10:39 Arielle Brouwer
    dag Anja, goed en leuk idee, de duo-directie. mooi artikel. voor wie de dynamiek wil ervaren en ermee oefenen heb ik een workshop 'Volgend leiden - Leidend volgen' gemaakt. Met tango :-)
  • wo 26 jun 2013, 12:32 Hank Denters
    De tango is een mooie metafoor, Anja. Gedeeld leiderschap spreekt mij wel aan. Ik ben dan ook benieuwd naar meer goede voorbeelden die laten zien dat en waarom het in dat geval goed werkt. Een boekje met aansprekende interviews (vgl. Corine Koole's verhalen in Volkskrant Magazine over Liefde en Lust) zou helpen hierin meer inzicht te krijgen.
  • wo 26 jun 2013, 09:31 Sigrid Wijnbergh
    Hoi Anja, Mooi artikel. In de zorgsector wordt veel met duaal management gewerkt vaak in de vorm van shared leaderschip m/v. Van dochter of wijze moeder relaties is geen sprake wel van gelijkwaardigheid. De door jouw beschreven balans tussen kwaliteiten is zeker aan de orde. Maar hiermee is niet alles gezegd. Desondanks kan het bedrijfsleven op dit gebied nog veel van de zorg leren.
  • vr 05 jul 2013, 07:29 Mathilde Stam
    Vrouwelijke en mannelijke elementen samen de leiderschap van nu en in de toekomst lijkt mij.
  • do 11 jul 2013, 11:13 Anja de Boer
    Hoi Sigrid,, Dank voor je reactie! Graag zouden we via jou in contact komen met duo's uit de Zorg die dit al doen. Op 17 december organiseren we een op de Baak Driebergen een Ronde Tafel bijeenkomst. Om in gesprek te gaan met voorbeeld duo's over hun ervaringen. Ik neem contact met je op. Beste Hank, Zoals je ziet hebben we je idee ter harte genomen om met goede voorbeelden in gesprek te gaan. Binnenkort verschijnt de Ronde Tafel bijeenkomst op onze website, bij Events. Je bent van harte uitgenodigd. En ik broed nog verder op het boekje. Dank voor je suggesties!
  • do 18 jul 2013, 03:18 Ruth Oorts
    Mooi artikel Anja. Ik word er stil van. Je visie gedeeld leiderschap M/V klopt naar mijn gevoel, het precaire vraagstuk is geen eenvoudige.
  • do 18 jul 2013, 03:53 Wytske Dijkstra
    Mooi stuk Anja! Ik houd van de tango metafoor waarin beiden leiden en volgen. Nog een stapje verder denk ik als we erkennen dat het mannelijke en vrouwelijke in ieder van ons zit en het een uitdaging is om deze de tango te laten dansen. Bovendien is wat we als mannelijk of als vrouwelijk zien ook zeer cultuurgebonden en ervaar ik de Nederlandse cultuur hierin als een keurslijf waar ik niet blij van wordt. Ben trouwens ook zeer geïnteresseerd in inspirerende voorbeelden, want ik ken ze helaas niet.

Reageren op dit artikel

(deze wordt niet gepubliceerd)
  Omschrijving Profiel Duur Investering