deBaak.nl maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.

Sluiten

Europa: doorkiezen op kracht

Niek Jan van Kesteren, Herman Wijffels, Alexander Rinnooy Kan en Jan Peter Balkenende geven hun visie op Europa en de rol van Nederland hierin.

Door Petra Baars

Niek Jan van Kesteren , Algemeen directeur VNO-NCW:
Het ondernemersstandpunt over de ‘must’ van Europa is bekend, geen groter belang dan economisch belang. We leven van de export. Maar Europa heeft als economisch project niet genoeg zeggingskracht voor de bevolking. De emotie die Europa oproept is een negatieve emotie.

Hoe kunnen we de economische evidentie laten landen bij de bevolking? Ondernemers en politici lijken er niet in te slagen Europa als zodanig over de Bühne te brengen. We raken in een nieuw rondje Eurostress. De Euromunt is achteraf gezien op een onverantwoorde manier losgelaten op de economie, er was te weinig politieke bescherming. Nederland heeft ooit een voorstel gedaan voor een federatief Europa. Dat was een juist standpunt want zo’n munt overleeft niet zonder Europese bescherming, je hebt een soort van parlement nodig. Goede wil alleen is te weinig om politieke macht uit te oefenen.
Dezelfde financiële markten die eerst onbekommerd geld leenden aan landen als Griekenland, Portugal etc.  tegen Noordelijke renteberekeningen zijn het nu weer aan het oplossen. Maar in hoeverre zijn ze zelf schuld? In mijn ogen is er niet aan te ontkomen dat de Noord-Europese landen de Zuidelijke landen ondersteunen. De Euro mag niet verdwijnen, dat zou een absurditeit zijn die tot schade leidt.

In Europa zullen de spanningen oplopen, steeds weer zullen de politieke middelen onvoldoende blijken en zal er op het uiterste punt toch weer een oplossing gevonden worden. Het is te hopen dat het goed komt.

Herman Wijffels, hoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering Universiteit Utrecht:
Europa is en terechte ambitie om samen te leven in vrede, welvaart en culturele pluriformiteit. Vrede en welvaart lopen samen op. Culturele pluriformiteit heeft om te gaan met regelgeving. Het roept weerstand op. Nog steeds is de spanning in de verhouding economisch project en wat in het begin speelde, federale ambitie, niet goed opgelost.

De Europese Unie is onvergelijkbaar met enige staatsvorm. Het is een zich in de praktijk vormend ontwikkelingsconcept dat in dialoog met de werkelijkheid vorm krijgt zonder vastliggend einddoel. Het is een voortgaande oefening in het combineren van diversiteit en pluriformiteit aan de ene kant en andere kant de behoefte om het tot samenhangend concept te komen op economische en financiële lijn.

Hoe kunnen wij op wereldniveau in de 21e eeuw op een behoorlijke manier samenleven met  7 miljard mensen die groeien naar 9 miljard? We zullen soorten van samenwerking moeten ontwikkelen. Precies de soort waar wij nu mee bezig zijn in Europa. Europa is een vooroefening voor wat wij verderop in de geschiedenis van de mensheid nodig hebben om in mate van harmonie met elkaar en met onze hulpbronnen, waar we afhankelijk van zijn, te leven. Europa heeft een grotere betekenis dan het ‘gescharrel’ waar we ons momenteel iedere dag mee bezig houden. Ik ben voorstander van het Europese project. Ik zie het verder ontwikkelen op het subsidiariteitsbeginsel. Ook wat betreft hoe we organisaties gaan vormgeven, en de inrichting van Nederland.

Het gaat om een samenwerkingsverband dat blijft ontwikkelen, en waarin van onderop naar boven toe geredigeerd wordt.
Hoe moeten we kijken naar de crisis: een gemeenschappelijke munt is logisch in een gemeenschappelijke markt en welvaart. Dit opgeven zou enorme stap achteruit zijn. De teugel van Brussel is goed voor dit moment. Ik geloof dat alle landen zich aan de 3% moeten houden. Dat is goed voor de geloofwaardigheid en de stabiliteit. We zitten in een langdurige 'slum' niet in een recessie. Er is een puntje krimp en puntje groei. We moeten nu samen het financieringstekort op orde brengen.

Nederland heeft de neiging ongebalanceerd in het Europese traject te zitten. Eerst waren we fervente federalisten, en door de tijd heen is dat gekanteld naar een mate van scepsis.  Onze verbondenheid met Europa is zeer groot, maar we gedragen ons het laatste jaar als kritische buitenstaander. Dit is niet alleen de populistische tak maar ook de historische grootmachten van ons continent, de Angelsaksische groep die in onze elite kringen stevig aanwezig is.

De weg terug is nooit de weg vooruit. We hebben geen andere keus dan stappen zetten: het Europese traject verder ontwikkelen. Historisch gezien is dat een logische ontwikkeling: dat mensen zich in wijdere kringen organiseren. Een logische volgende stap is een passende governementstructuur vinden op mondiaal niveau. Niet een regering. De volgende stap is om ons op andere niveaus te organiseren in Europa. 

We moeten naar hogere ‘scopes of perspectives’. ‘Emerging’ natuurlijk leiderschap. Ik zie dat in Duitsland: zij geven een voorbeeld op gebied van de ontwikkeling van hun samenleving en de toekomst in economische zin: de combinatie van financiële degelijkheid, sociaal conservatisme en technische innovatie. 

Alexander Rinnooy Kan, voorzitter sociaal economische raad
Het wonder van Europa: wat we zijn, en waar we zijn. Dit verhaal mag breed verteld worden door wie zich vriend van Europa noemt. Denk aan het wonder van vrede, rechtvaardigheid, en vrijheid. Ieder kan zich voorstellen wat het betekent als die wonderen er niet zouden zijn. Wat zou dat impliceren? Europa heeft ons verwend. Daar kom je vooral achter als je er even buiten verkeerd. Dan weet je opeens wat je kunt verliezen. Europa is ontstaan door een klein groepje die het doorzettingsvermogen had om economisch te gaan samenwerken. Deze economische samenwerking moet nog steeds afgerond worden, bijvoorbeeld op de dienstenmarkt.

Een ander wonder is dat wij de grootste consumentenmarkt zijn van de hele wereld. Sociale samenhang zou een Europese doelstelling mogen worden, ‘The European way of life’. Maar solidariteit is wel een instrument dat actief onderhoud vraagt. Dus het is nodig van iedereen een bijdrage te verlangen met zijn of haar talent, een bijdrage aan de samenleving in totaliteit.

De duurzame groei is daarbij de opdracht. De planeet is kwetsbaar en we hebben slordig voor haar gezorgd. We mogen onze gezamenlijkheid recht gaan doen door concurrentie op kwaliteit en duurzaamheid, en niet te gaan voor korte termijn kostenbesparingen. Ook het uitbreiden van kennis is een duurzame traditie: wetenschapsgroei. Gaan voor excellentie op Europees niveau, onze aandacht richten op waar we goed in zijn.

Maar dat is niet het hele verhaal. We zijn meer dan dat. We zijn een waardegemeenschap die zijn kracht daar aan ontleent. Ik heb me Europeaan gevoeld tijdens de uitreiking van Europa Nosta: de prijswinnende projecten waren prachtig: Het nieuwe centraal station van Antwerpen, een landschapsproject in Engeland en een Pools project waarin oude graven hersteld werden en in een klein kapelletje prachtige fresco’s tevoorschijn kwamen. Dit is ons Europese verhaal. Voor het eerst voelde ik me betrokken bij het Europese volkslied: de 9e van Beethoven. Dan weet je dat het daar om gaat: de optelling van culturele verschillen, die het geheel groter maken dan de som. We zijn erin geslaagd zonder massieve homogeniteit in cultuur en levensstijl toch herkenbaarheid te vervaardigen.

Een vraag voor de toekomst is hoeveel verschillen we kunnen verdragen om de wereld leefbaar te houden, maar we zijn ver gekomen. Er is gezamenlijke financiële discipline voor nodig, afgedwongen met respect. Daar moeten we homogeniteit onvermijdelijk accepteren. Maar ook verschillen respecteren en onderdeel laten worden van het geheel. Misschien komen we tot een Europese Verenigde Staten maar dan heel anders als het continent aan de andere kant van de zee. Alleen de korte weg toont zich door hem te zien, de lange weg door hem te gaan.

Jan Peter Balkenende , partner Ernst & Young
Waar zijn we zonder Europa? Is Europa op de goede weg? En wat behoort de Nederlandse positie te zijn?
In het begin van de jaren 90 viel de oude scheidingslijn weg, voor Polen, Hongarije etc. en we hoorden weer bij elkaar. De trots van de Europese droom. Er is veel om trots over te zijn in Europa. Er is veel goed en ook veel fout gegaan: Michelangelo maar ook de guillotine en de gaskamer. Het is wel een continent waar we door samenwerking veel verder zijn gekomen. Langer dan ooit in de geschiedenis is er vrede op een continent. We zijn heel welvarend geworden. Ook de voedselvoorziening is welvarend geworden door Europa. Het heeft ons groot gemaakt. Zonder de Euro had de eerste financiële crisis veel grotere problemen opgeleverd. Europa is een model dat door anderen gevolgd wordt.

In het boek ‘How to run the world’ wordt het einde van de traditionele natiestaat beschreven. De problemen die er nu zijn overstijgen namelijk landsgrenzen. Het gaat neerkomen op samenwerking tussen bedrijven, universiteiten en andere instanties. Zonder Europa zijn we nergens.  Alleen beschouwen de mensen Europa niet meer als zodanig, het zit niet meer in hun hoofden en harten.

Op een internationale conferentie proefde ik de negativiteit bij andere landen (Azie, Afrika e.a.) over Europa. Ik werd verzocht er iets over te zeggen. Ik vroeg hen te relativeren: in de jaren 80 was er vrij economisch verkeer. De Japanners zeiden toen: ‘je moet in Europa zijn’. Negativisme is in de mode. En we praten nu ook over sancties en correcties van de financiële markt. Ook zijn er hervormingen nodig: flexibiliteit op de woningmarkt, arbeidsmarkt, etc. Ook in Zuid-Europa mag de structuur versterkt worden, niet alleen de financiële, er is meer nodig: zorg dat innovatie in die landen op hoger plan wordt gebracht. Ik wil drie ideeën delen:  Micheal Porter; ‘Creating Shared Value’: over economische en sociale waarden. Een onderzoek van Eccles; van 180 ondernemingen, 90 met ‘high sustainability’ en 90 met ‘low sustainability’, heeft de eerste groep beter gepresteerd dan de tweede. En Michael Sandel; politioloog die stelt dat er meer ethiek nodig is.

Datgene wat zij zeggen behoort tot wezen van het Rijnlandse denken. Echt nieuw is het niet. In de Europese context zou ik graag zien dat we zaken doen met een lange termijn oriëntatie.

Nederland heeft nog te weinig besef over wat er mondiaal gebeurt. Het gaat er niet alleen om dat we ons internationaal positioneren, het gaat erom dat we actief worden. Nederland mag meer mee gaan doen aan missies, en creatieve doelstellingen stellen. Verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij de overheid: Ook NGO’s, universiteiten en bedrijven. We mogen het debat over ondernemerschap levend houden, de dynamiek van innovatie er in houden. En het goed aanpakken van structurele achterstanden. En doorbreek het oude: het gaat om nieuwe allianties. Een proactieve internationale opstelling.

Doorkiezen op kracht, Nederland en Europa, was het onderwerp van en symposium bij de Baak te Driebergen ter gelegenheid van het afscheid van Harry Starren als CEO van de Baak en van de opening van een nieuwe leerlocatie: het Maitland theater op landgoed de Horst te Driebergen.


  Omschrijving Profiel Duur Investering