Wie ben ik? Over je persoonlijkheid en je essentie

Rutger Slump, programmamaker bij de Baak heeft vragen voorbereid voor drie coaches die werkzaam zijn bij de Baak: Patricia Aerts, Godfried IJsseling en Sacha Kluvers. Zij hebben samen de Visie op Coaching geformuleerd, waarbij zij onderscheid maken tussen je persoonlijkheid en je essentie. Het gaat niet alleen maar om 'doen' maar vooral om 'zijn'. Wat hebben zij te melden?

door Petra Baars

De Metafoor
Coaching is een begeleidingsvorm voor mensen die bezig zijn met hun persoonlijke en professionele ontwikkeling. De Baak Leergang Coaching is een opleiding voor de ervaren coach die zich in eerste instantie richt op de houding en zienswijze van de coach. Het gaat niet alleen over het 'doen', maar vooral ook het 'zijn'. Ik vind dit erg lastig uit te leggen aan vrienden van mij, die zich hier niet mee bezighouden. Zouden jullie aan de hand van een metafoor kunnen uitleggen wat de visie van de Baak is op coaching?

Sacha: "Ik denk aan de wortels van een boom. Want het klinkt heel vaag, het 'zijn', maar eigenlijk is het heel erg aards. Als je je visie helder hebt en vanuit die visie coacht, zijn dat de wortels waar de rest uit voort komt. Patricia: "Ik denk aan de zee en de golven. De mens is tegelijkertijd de diepte van de zee en de golven. Vaak heb je alleen de golven in beeld, de gedachtes en de emoties over wie je bent, wat je goed en niet goed vindt aan jezelf, wat je hoort te doen etc. Deze zijn gebaseerd op oude aannames over jezelf en anderen. Je kunt ook kijken naar wat er in de diepte van de zee voor 'weten' is. Dat is je kompas waar je op kunt varen." Godfried: "Ik zie het graag in de metafoor van de jas ten opzichte van jezelf. Mensen identificeren zich vaak met hun uiterlijke rollen die zij vervullen. Maar je bent niet wat je aantrekt. Je bent meer dan dat. Onder die jas zit de essentie van iemand. Als coach lap je geen 'oude' jas van iemand op, of koop je met iemand een nieuwe, maar je kijkt er door heen. Als iemand bijvoorbeeld snauwerig is, kun je als coach reageren vanuit je eigen jas en je beledigd voelen, maar je kunt ook door je eigen jas heen kijken en door die van de ander en dan gaan onderzoeken wat daar onder ligt."

Ben ik wel iemand?
Gelukkig zijn wij niet de eersten die op zoek zijn geweest naar de essentie. 'Gnothi Seauton!' ofwel 'Wees uzelf!', luidde een opschrift op de Apollo-tempel te Delphi, waar in de Griekse Oudheid door de Pythia orakelspreuken werden gegeven. (Boeddha had het hier op een andere plek op de wereld zonder internet ook over overigens, maar dat terzijde.) Daartoe moet je jezelf kennen. En daartoe moet je wel iemand wezen! Dominee P.A. Génestet schreef het volgende bekende gedichtje (1930): 'Wees u-zelf!' sprak ik tot iemand; Maar hij kon niet: hij was niemand. Is het mogelijk dat ik niemand ben? Dat zou een fijne ontsnapmodule zijn, en het een stuk makkelijker maken allemaal.

Sacha: "Je bent welzeker iemand. Je hebt weldegelijk een persoonlijkheid, maar je bent meer dan dat. Je bent ook de boeddha-natuur." Patricia: "Je persoonlijkheid is je voertuig om iets vorm te geven in deze wereld. Het zijn twee dimensies die van een andere rangorde zijn." Sacha: "Er is geen sprake van vluchten, het is juist belangrijk dat de persoonlijkheid goed verzorgd wordt, in goede conditie is. Je kunt geen mooi muziekstuk spelen op een suffig instrument." Patricia: "Het mooiste is het wanneer speler en instrument samenvallen, dan wordt het diepere vormgegeven." Godfried: "In sommige spirituele tradities wordt gezegd dat de persoonlijkheid een illusie is, maar daarmee sla je ook dingen over. De persoonlijkheid is geen vergissing, als coach ga je juist ook met de persoonlijkheid aan de slag, maar wel met zicht op de ruimte, op andere mogelijkheden. Je stopt mensen niet in een hokje, maar geeft ze een ruimere blik: zo ben ik ook… Veel mensen zeggen 'zo ben ik nu eenmaal', maar is dat niet een jas?"

Moet ik mezelf wel zijn?
Shakespeare liet zijn populaire Hamlet ooit eens zeggen "To be or not to be? That's the question" Het gaat hierbij om te zijn wie je bent in het leven. Dat klinkt allemaal erg logisch, maar ergens is dat het toch niet. Ben ik niet veel leuker als ik allemaal rollen speel? En waarom is het 'mezelf zijn' zoveel beter? Ben ik dan effectiever?

Sacha: "Ons idee is dat je in afstemming bent met je eigen diepere 'zijn', het woord 'effectief' past daar niet goed bij, je geeft uitdrukking aan wie ten diepste bent." Patricia: "Wat ben je dan als je vanuit de essentie vorm geeft aan het leven? Sacha: "Dat je handelt vanuit hart en ziel. Godfried: "Naar mijn idee zijn dit formuleringen die mensen niet begrijpen. In de praktijk van het coachen merk ik vaak bij mensen dat zij zich belemmerd voelen. 'Ik heb moeite met dit, ik zou dat willen, of, ik vind dat ik dat zou moeten'. Wanneer je met die lagen aan de slag gaat, komen mensen erachter dat het ook anders kan, dat je deze worstelingen kunt loslaten. Al die overtuigingen over jezelf en je gewoontes kunnen ook beperkend zijn, verbonden aan angsten. Wanneer je kunt zien wat 'jas' is en wat jijzelf bent, dan kun je op een veel directere manier reageren en ageren, je ziet meer, je blik is helderder. Sacha: "Je zit niet meer zo gevangen in een oud beeld over jezelf." Godfried: "Je karakter is vaak verbonden met je geschiedenis, die je heeft geleerd hoe je moet zijn. Je reageert dan niet op wat er nu gebeurt, maar op iets ouds, als een herhalend patroon. Patricia: "Je doet meer recht aan jezelf en aan anderen wanneer je werkelijk contact aangaat in het hier en nu. Mensen reageren daarop, je bent dan leuker. Anders blijven het alleen maar rollenspelen. Sacha: "Die rollen zijn er wel, en ze hoeven ook niet weg, maar je bent mèèr. " Godfried: "Je kunt jezelf dan ook loskoppelen: 'ik ga mezelf autoritair opstellen, zonder een autoritair persoon te zijn. Dat geeft mogelijkheden." Sacha: Als je zo naar je baas kunt kijken, dat die persoon niet alleen maar een autoritaire figuur is, maar dat het een rol is, geeft dat ruimte voor ander gedrag." Godfried: "Je kunt ook spelen met die rollen zonder het zwaar te laten worden. Je probeert nieuwe dingen uit zonder jezelf geweld aan te doen."

Durf ik mezelf wel te zijn?
De eerdere vragen zijn wel heel erg rationeel allemaal, en het lijkt wel alsof emoties er uiteindelijk geen rol in spelen. Angst is echter de basisemotie van de mens. Ik kan me heel goed voorstellen dat het wel erg eng is om jezelf te zijn. Het zijn van je 'zijn' zogezegd. Je moet jezelf dan wel onder ogen komen, en wellicht veranderen daardoor wel grote dingen in je leven. Hoe gaan jullie om met deze angst? En voelt het dan uiteindelijk fijn om jezelf te zijn? Dan kunnen we daar tenminste naar toe werken!

Sacha: "Je laat die angst er gewoon zijn en gaat hem onderzoeken. Wat heeft de angst mij opgeleverd en is deze nu nog nodig? Ook daar heb je de keuze in, maar het is wel een heel proces." Patricia: "Het vraagt moed om bij je angst te zijn. Om naar je pijn te kijken of naar je gekwetste deel. Het is een feit dat het leven bestaat uit pijn en plezier, angst en je zeker voelen, en dat dat allemaal kleuren zijn, golven die uit je essentie komen. Wij zijn geneigd het een te verkiezen boven het andere, maar het is er allemaal." Godfried: "Dit is een diepgaand proces, je komt jezelf wel tegen, soms vraag je je af, 'komt het ooit nog wel goed met mij'. Maar samen met de zwaarte van zo'n onderzoek ontstaat er ook tegelijkertijd lichtheid." Sacha: "De zwaarte hoort bij het leven, maar als je er naar kunt kijken, dan kun je er anders mee omgaan." Patricia: "Verlies je jezelf in de angst of ga je ruimte creëren?" Godfried: "Contact maken met je angst en verdriet is een manier om er mee om te gaan, dat is beter dan het te verdringen." Sacha: "Het is niet alleen maar leuk, soms zou je wel eens zonder die intensiteit willen. Maar je hoeft er ook niet altijd iets ingewikkelds mee te doen. Soms is alleen benoemen al genoeg. Coaching is kijken met een vergrootglas naar waar je mee bezig bent. Als coach leer je mensen die houding aan te nemen. De veranderingen die je dan wilt maken kunnen groot maar ook juist klein zijn." Godfried: "Het gaat meer om de intensivering van wat er al was, en door dat proces haal je ergens de angel uit."

En mijn lichaam dan?
We zijn heel erg psychologisch bezig met de eerste vragen. Erg in het hoofd, hier en daar wat gevoel, maar weinig in het lichaam. In de denktrant van het monisme zijn lichaam en geest één. Door pilletjes te nemen lijkt het ook of ik mijn 'zijn' kan veranderen, wat dit op een logische manier zou onderschrijven. Hoe kijken jullie naar de verhouding lichaam en geest, en doen jullie hier iets mee?

Godfried: "Het denken geeft je de mogelijkheid te kiezen en koers uit te zetten en is dus heel belangrijk. Het lichaam is een belangrijke graadmeter voor je gevoel, voor wat er nu is of wat er gebeurt. Lichamelijke signalen zijn (ook voor de coach) een teken voor wat je te doen staat in een coachingsgesprek. Sensaties zoals bedruktheid op je borst, buikpijn, ongedurigheid, een zwaar of juist licht hoofd etc. zijn signalen die aangeven dat er iets aan de hand is. Je hier meer bewust van worden haalt je in het nu, en kun je oefenen door lichamelijke oefeningen. Je gaat dan bewuster ervaren." Sacha: "Ook stilstaan bij je ademhaling is een ingang om te oefenen met het voelen van lichamelijke sensaties."

Patricia Aerts is trainer/coach en heeft haar eigen Bureau Aerts, ze werkt vaak met de Baak in maatwerktrajecten en coaching/training.
Godfried IJsseling is trainer en coach bij de Baak.
Sacha Kluvers is programmamaker, trainer en coach bij de Baak.

De Baak Coaching: voor wezenlijke coaching en om te leren coachen.

Wil je meer informatie over de Baak Leergang Coaching? Voor meer informatie neem contact op met met Gonnie Peters, g.peters@debaak.nl of 071 369 05 56. De docenten staan je ook graag te woord. Laat ons weten of je met hen in contact wil komen, wij regelen dit graag voor je.


  Omschrijving Profiel Duur Investering