Langer doorwerken-man je bent pas halverwege

Interview met Heleen Arends en David Jan van Stolk over hun programma “Investeren in je tweede levenshelft”


In alle verwikkelingen rond de levensloopregelingen en het langer doorwerken kom je steeds de vraag tegen: Hoelang moet jij nog? Je hoort mensen nooit aan elkaar vragen: “Hoe ga jij nou op een beetje bevredigende manier die laatste jaren invullen?”
Dit was voor David Jan van Stolk van de Baak VNO NCW in Noordwijk het motief om het boek Halverwege te schrijven en er een ontwikkelingsprogramma voor op te zetten samen met Heleen Arends en Herbert Minderhoud.


Zou je iets kunnen vertellen over het Baak programma "Investeren in je tweede levenshelft"; om welk probleem op te lossen is het in de wereld gekomen?
het is in de wereld gekomen om individuen de gelegenheid te geven een visie te ontwikkelen op hoe om te gaan met leven en werk in de tweede helft van hun leven. Dat is nu bijzonder actueel nu velen zich geconfronteerd zien met het langer doorwerken. In zijn algemeenheid kun je ook zeggen dat de generatie van babyboomers geen ouders heeft die daar met hen over spraken of een voorbeeld gaven dat bij het leven in deze tijd past. Vrijwel niemand van hen heeft een buitenshuis werkende moeder gehad bijvoorbeeld en vrijwel iedereen heeft een voor zijn werk vrij vaak afwezige vader gehad, als hij dat zelf al niet geweest is. Je kunt gerust stellen dat de meeste van hen ook geen tijd nemen om zich bewust bezig te houden met hoe ze deze fase tussen hun 50ste en hun 65ste in willen richten. “Investeren in je tweede levenshelft” biedt ze de ruimte voor bezinning, geeft ze inzichten, beantwoordt vragen, leert ze uitwisselen met anderen.

Als ze het programma gevolgd hebben, wat is dan hun oogst?
Dat is heel erg verschillend. Mensen vullen überhaupt individueel heel verschillend hun leven in in die periode. Je hoort dat ook van de marketeers: de 50plusser bestaat niet, geen pijl op te trekken. In globale termen kun je het volgende zeggen over de oogst die binnen te halen valt. Het geeft hen beter zicht op hun biografie en de patronen die daarin spelen. Veel mensen zijn zich daar nauwelijks van bewust. Voor de meer introverte mensen is het een hulp om hun gedachten over die periode te delen met anderen, het wordt daardoor allemaal veel concreter. Voor de aarzelaars, de “ja maar mensen” die in de analyse blijven hangen betekent het dat ze van de daadkrachtigen een duwtje in de rug krijgen. De mensen die voorwaarts vluchten in de actie worden gedwongen tot reflectie en tot gerichter keuzen. Dan schieten ze niet meer over hun doel heen. De perfectionisten die nooit tevreden zijn, voor wie het nooit goed genoeg is en die telkens maar uitstellen krijgen ook een duwtje in de rug. De fantasierijke tenslotte, de luchtfietser die denkt dat alles nog kan wordt met zijn voeten op de grond geplaatst en gedwongen om structuur aan te brengen.

Is het dan niet gewoon een programma Pensioen in zicht of een aangepast programma voor 50ers dat ook voor 30ers zou kunnen gelden?
Neen zeker niet. Je hoort ze vaak de vraag stellen: hoelang moet jij nog? En nooit de vraag hoe ga jij nu die periode invullen. Zeker als ze ernaartoe geleefd hebben dat ze op 58 eruit stappen dan zijn ze zich daarop gaan verheugen vanaf het begin van hun 50er jaren. Als ze zoals nu vaak het geval is de laatste jaren erg hard gewerkt hebben, geconfronteerd zijn met een neergaande conjunctuur, veel reorganisaties en bezuinigingen dan is de enige concrete gedachte die ze hebben: … En dan begint het leuke leven weer, dan ga ik van allerlei dingen doen waar ik totnogtoe geen tijd voor had. Als je dan nog 10 – 15 jaar moet werken is dat niet bepaald een visie waar je veel verder meekomt. Je hebt met heel andere vragen en problemen en ook mogelijkheden te maken dan wanner je midden dertig bent. De meesten realiseren zich bijvoorbeeld niet dat bepaalde kwaliteiten van hen toegenomen zijn. Ze hebben vaak niet het inzicht dat die kwaliteiten een hoge toegevoegde waarde hebben voor een organisatie. Daar komt nog bij dat ze dat niet goed onder woorden kunnen brengen. Je moet een goed verhaal hebben over je kwaliteiten en je zelfkennis in deze fase van je leven. Dat is van grote betekenis voor je zelfrespect maar het is ook heel belangrijk voor je werkomgeving. Wat is de volgende ontwikkelingsstap van die flitsende manager in zijn 40er jaren of die slimme adviseur of die creatieve marketeer. Heb je enig idee van wat nu, heden ten dage je kwaliteiten zijn en weet je hoe je die in wilt gaan zetten? Tussen je 50ste en je 70ste heb je nog een behoorlijk actieve periode te vullen, daar moet je en visie op hebben, iets om aan te werken, iets om naar te streven, iets dat vervulling geeft. Een cursus pensioen in zicht houdt zich bezig met het niet werkzame leven en met het vullen van ledigheid en dat is voor deze groep nog lang niet aan de orde. Voor de midden dertiger zijn er nog allerlei wetmatige doelen als positie veroveren, gezin stichten en kinderen opvoeden. Voor hen is er ook nog een surplus aan energie. De 50er moet zich afvragen waaraan hij zijn energie wenst te besteden, en wat voor hem hoofdzaken zijn en wat bijzaken. Maatschappelijke relevantie betekent vaak ook meer voor hem dan voor de 30er.

Denkt u dat In deze tijd van bezuinigingen dat organisaties investeren in dit soort programma’s, voor deze doelgroep? Waarom zou een bedrijf dat eigenlijk doen?
Er zijn 4 hele goede redenen waarom een bedrijf dat zou moeten doen:
1ste Veel branches voorzien nu al dat met de uitstroom van ouderen er een enorm tekort aan kapabel management gaat ontstaan en een snel weglekken van kennis en ervaring;
2de Sommige bedrijfstakken ontgroenen ( zoals de bouw bijvoorbeeld) de arbeidsmarkt levert gewoonweg niet genoeg jongeren op en de vraag is of je die jongeren dan op tijd op niveau opgeleid krijgt;
3de In de complexiteit van de hedendaagse maatschappij zijn veel oudere werknemers in staat om het hoofd koel te houden en de hoofdlijnen in de gaten te houden;
4de Elke organisatie heeft stabiliteit nodig om de veranderingen, dynamiek en flexibiliteit aan te kunnen. Daar is deze doelgroep bij uitstek geschikt voor.

Er is dus voor organisaties en voor individuen nu veel mee te winnen om gemotiveerd en met een gezonde visie op leven en werk zogoed mogelijk invulling te geven aan de werktijd?
Jazeker.

Voorziet dit programma in het onaardig gezegd “oppeppen van gedemotiveerde en verzuurde probleem gevallen”?
Neen, het is met name gericht op geïnteresseerde, nieuwsgierige en gemotiveerde mensen die zelf hun koers willen bepalen voor de laatste 10 – 15 jaar van hun werkzame leven.

Richt u zich met dit programma ook op mensen die door de organisatievooroordelen ( hij is te oud) of door reorganisaties op een zijspoor geraakt zijn?
In zijn huidige vorm niet echt. Je zou dan een in-company versie moeten hebben omdat de omgevingsfactor zo’n grote rol speelt. Dat is maatwerk waarbij de Baak en de organisatie een co-makership relatie aangaan. Dat zou lijken op een reïntegratieprogramma of een omgekeerde outplacement en dat is een ander vak. Soms dat gedaan worden door een stevig individueel coachingstraject. Dat doen we weer wel. Een in-company programma gaat minder diep maar de toepassing is weer wat gemakkelijker omdat personeelszaken en de leiding erbij betrokken zijn en het project beleidsmatig ondersteund kan worden.

Hoe vinden jullie het zelf om zo’n programma te doen? Als je het vergelijkt met een programma voor 30ers?
Heel interessant want je hebt met een veel langere biografie te maken. Maatschappelijk ook heel relevant want je helpt geïnspireerde levens te verlengen, je werkt mee aan een emancipatorische beweging naast “young is beautiful “zet je “old is relevant” op de kaart. Daarmee ga je tegen de impliciete culturele overtuiging in dat de kaars uit dooft: die dooft namelijk nog lang niet uit!

Hebben jullie er zicht op waardoor zij gedreven zijn?
Voor velen wordt de essentie van hun leven duidelijker, ze vinden op hun zoektocht naar belangrijke waarden leeftijdgenoten op hun pad. Hoofdzaken en bijzaken worden gescheiden. Ze leren deze gedachten en vragen met anderen te delen. En vooral mannen van deze generatie doen dat niet zo gemakkelijk.

Zijn er dus meer mannen dan vrouwen in dit programma? Heb je een idee hoe dat komt?
Het is een feit dat er meer mannen komen dan vrouwen. Dat heeft ook met de generatie te maken en daar naast ook met het feit dat vrouwen er met hun vriendinnen over praten en hun huiswerk in deze materie, het verwerken van het leven gewoon beter doen. Waarschijnlijk ook omdat ze daar door de overgang toe gedwongen worden.


  Omschrijving Profiel Duur Investering